Rola medycyny sportowej w zapobieganiu i leczeniu chorób

Sprawność fizyczna bez świadomej profilaktyki prędzej czy później kończy się przeciążeniem, stanem zapalnym lub kontuzją, która wyklucza Was z treningu na długie tygodnie. Medycyna sportowa nie jest dziś wyłącznie wsparciem dla zawodowców, lecz strategicznym narzędziem ochrony zdrowia stawów, mięśni i układu odpornościowego. Nowoczesne terapie regeneracyjne, takie jak komórki multipotencjalne, wiskosuplementacja czy tlenoterapia hiperbaryczna, realnie skracają czas powrotu do sprawności i pozwalają Wam trenować dłużej, bezpieczniej oraz na wyższym poziomie wydolności.

• Nowoczesna medycyna sportowa minimalizuje ryzyko przeciążeń i zatrzymuje rozwój zmian zwyrodnieniowych
• Komórki multipotencjalne ze szpiku kostnego wspierają regenerację chrząstki, ścięgien i tkanek miękkich
• Wiskosuplementacja kwasem hialuronowym poprawia biomechanikę stawu i redukuje ból zwyrodnieniowy
• Tlenoterapia hiperbaryczna przyspiesza odnowę biologiczną i stymuluje naturalne procesy naprawcze organizmu

Nowoczesna medycyna sportowa minimalizuje ryzyko przeciążeń i zatrzymuje rozwój zmian zwyrodnieniowych

U sportowców amatorskich i zawodowych urazy przeciążeniowe stanowią nawet 40–60% wszystkich kontuzji narządu ruchu. Mechanizm jest powtarzalny: powtarzalne mikrourazy przekraczają zdolność tkanki do regeneracji, dochodzi do dezorganizacji kolagenu, przewlekłego stanu zapalnego o niskim nasileniu i stopniowej utraty właściwości biomechanicznych ścięgna lub chrząstki. W obrazie MRI widzimy obrzęk szpiku, uszkodzenia typu chondromalacja, a w ścięgnach – pogrubienie i neowaskularyzację bez klasycznych cech ostrego zapalenia.

Nowoczesna medycyna sportowa opiera się na trzech filarach: precyzyjnej diagnostyce, kontroli obciążeń oraz terapii biologicznej. W praktyce klinicznej – również w wyspecjalizowanych ośrodkach ortopedycznych takich jak Nowa Ortopedia – standardem jest USG dynamiczne, rezonans magnetyczny wysokopolowy oraz funkcjonalna ocena wzorców ruchowych. Sama farmakoterapia przeciwbólowa nie rozwiązuje problemu, ponieważ nie odbudowuje struktury kolagenu ani nie poprawia jakości chrząstki.

W zależności od rozpoznania stosuje się:

Dane epidemiologiczne wskazują, że po rekonstrukcji ACL ryzyko rozwoju zmian zwyrodnieniowych kolana w ciągu 10–15 lat wzrasta nawet 3–5 razy. Dlatego obecnie celem nie jest jedynie „naprawa” uszkodzenia, ale ochrona chrząstki przed wtórną degeneracją poprzez poprawę osi kończyny, stabilizacji i kontroli nerwowo-mięśniowej.

Komórki multipotencjalne ze szpiku kostnego wspierają regenerację chrząstki, ścięgien i tkanek miękkich

Chrząstka stawowa nie posiada naczyń krwionośnych, dlatego jej zdolność do samodzielnej odbudowy jest ograniczona. Ubytek pełnej grubości nie „zarasta” w sposób fizjologiczny. Właśnie w takich sytuacjach rozwinięto techniki wykorzystujące komórki multipotencjalne ze szpiku kostnego (MSC – mesenchymal stem cells).

W warunkach klinicznych materiał pobiera się najczęściej z talerza kości biodrowej metodą aspiracji szpiku, a następnie zagęszcza do postaci koncentratu (BMAC – bone marrow aspirate concentrate). Procedura wykonywana jest w znieczuleniu miejscowym, w warunkach sali zabiegowej. Takie zabiegi realizowane są w wybranych ośrodkach ortopedii małoinwazyjnej, w tym w klinikach wyspecjalizowanych w leczeniu biologicznym stawów, jak Nowa Ortopedia.

Mechanizm działania MSC nie polega wyłącznie na „zamianie” w nową chrząstkę. Dominujące znaczenie ma efekt parakrynny – komórki wydzielają czynniki wzrostu (m.in. TGF-β, PDGF, IGF-1), które:

• modulują odpowiedź zapalną w stawie,
• stymulują komórki progenitorowe w obrębie błony maziowej i kości podchrzęstnej,
• wspierają syntezę macierzy pozakomórkowej,
• ograniczają proces apoptozy chondrocytów.

W badaniach klinicznych u pacjentów z wczesną i umiarkowaną chorobą zwyrodnieniową kolana obserwowano po podaniu BMAC redukcję bólu w skali VAS o około 30–50% w obserwacji 6–12 miesięcy oraz poprawę funkcji ocenianą skalą WOMAC. W uszkodzeniach ścięgien (np. stożka rotatorów) terapie biologiczne wiązały się z lepszą jakością gojenia w kontrolnym MRI w porównaniu z samą naprawą mechaniczną.

Trzeba jasno powiedzieć: medycyna regeneracyjna nie zastępuje endoprotezy w zaawansowanej chorobie zwyrodnieniowej IV stopnia. Najlepsze efekty uzyskuje się u pacjentów z wczesnymi zmianami, aktywnych fizycznie, którzy chcą odsunąć w czasie leczenie operacyjne. Dlatego kwalifikacja powinna obejmować dokładną ocenę kliniczną, obrazową i analizę osi kończyny.

W praktyce ortopedycznej – także w ośrodkach takich jak Nowa Ortopedia – terapia komórkami multipotencjalnymi jest elementem szerszego planu: redukcji masy ciała, korekcji biomechaniki, celowanej rehabilitacji i kontroli obciążeń treningowych. Bez tego nawet najbardziej zaawansowana procedura biologiczna nie przyniesie trwałego efektu.

Wiskosuplementacja kwasem hialuronowym poprawia biomechanikę stawu i redukuje ból zwyrodnieniowy

W przebiegu choroby zwyrodnieniowej stawów (ChZS) dochodzi do spadku stężenia i masy cząsteczkowej endogennego kwasu hialuronowego w mazi stawowej, co obniża jej lepko-sprężystość i zwiększa tarcie powierzchni chrzęstnych. Efektem jest ból mechaniczny, sztywność poranna trwająca zwykle poniżej 30 minut oraz ograniczenie zakresu ruchu. Wiskosuplementacja kwasem hialuronowym polega na podaniu dostawowym preparatu o wysokiej masie cząsteczkowej, który poprawia właściwości reologiczne mazi, działa amortyzująco i częściowo przeciwzapalnie poprzez modulację receptorów CD44 na powierzchni chondrocytów.

W badaniach klinicznych wykazano redukcję bólu w skali VAS średnio o 20–40% w okresie 3–6 miesięcy od iniekcji, szczególnie u pacjentów z II–III stopniem zmian według Kellgrena-Lawrence’a. Terapia jest stosowana w Polsce ambulatoryjnie, bez hospitalizacji, najczęściej w serii 1–3 iniekcji w odstępach tygodniowych (w zależności od preparatu). Najlepsze efekty uzyskuje się u osób z zachowaną szparą stawową i bez zaawansowanej deformacji osi kończyny.

Wiskosuplementacja nie odbudowuje utraconej chrząstki, ale poprawia biomechanikę stawu i może odroczyć konieczność leczenia operacyjnego, w tym endoprotezoplastyki.

Tlenoterapia hiperbaryczna przyspiesza odnowę biologiczną i stymuluje naturalne procesy naprawcze organizmu

Podczas tlenoterapii hiperbarycznej (HBOT) pacjent oddycha 100% tlenem w komorze o podwyższonym ciśnieniu (zwykle 2,0–2,5 ATA), co zwiększa ilość tlenu rozpuszczonego w osoczu nawet kilkunastokrotnie w porównaniu z warunkami normobarycznymi. Skutkuje to lepszą dyfuzją tlenu do tkanek o upośledzonym ukrwieniu – w tym do ścięgien, mięśni i kości podchrzęstnej.

Na poziomie komórkowym HBOT:

• stymuluje angiogenezę (poprzez VEGF),
• wspiera proliferację fibroblastów i syntezę kolagenu,
• zmniejsza obrzęk tkanek,
• moduluje odpowiedź zapalną.

W medycynie sportowej wykorzystuje się ją wspomagająco w leczeniu przewlekłych urazów mięśniowych, złamań zmęczeniowych oraz trudno gojących się uszkodzeń tkanek miękkich. Standardowa seria obejmuje 10–20 zabiegów trwających około 60–90 minut. W Polsce terapia jest dostępna głównie komercyjnie, poza wąskimi wskazaniami refundowanymi (np. stopa cukrzycowa, martwica popromienna).

HBOT nie zastępuje rehabilitacji ani leczenia operacyjnego, ale jako element kompleksowego programu regeneracyjnego może skrócić czas powrotu do aktywności i poprawić jakość gojenia tkanek.

Wybrane źródła naukowe

1. Filardo G. i wsp., Bone marrow aspirate concentrate in osteoarthritis: results from randomized controlled trials, Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy.
2. Murray I.R. i wsp., Mesenchymal stem cell therapies for cartilage repair, Nature Reviews Rheumatology.
3. Andriolo L. i wsp., PRP vs hyaluronic acid in knee osteoarthritis – meta-analysis, American Journal of Sports Medicine.
4. Lohmander L.S. i wsp., The long-term consequence of anterior cruciate ligament injury, Osteoarthritis and Cartilage.
5. Alfredson H. i wsp., Heavy-load eccentric calf muscle training for the treatment of chronic Achilles tendinosis, American Journal of Sports Medicine.