Prof. Przemysław Biskupski w Domu Zemełki — jak architektura kształtuje miasta

W Domu Zemełki rozmawiano o tym, jak architektura opowiada historię Konina i całej Wielkopolski — od średniowiecznych zamków, przez pruskie oktogony ulic, po tajemnicze fosy, które wciąż “płyną pod ziemią”. Wykład profesora z Politechniki Poznańskiej odsłonił, że miejska zabudowa to nie tylko mury, lecz zapis społecznych ról, podziałów i politycznych zmian.

• Przyjdź na Zemełkę i dowiedz się, co mówi o nas architektura Konina
• Sprawdź, jak wielkopolska architektura opowiada o naszych miastach

Przyjdź na Zemełkę i dowiedz się, co mówi o nas architektura Konina

W Inkubatorze Aktywności Kulturalnej Dom Zemełki odbył się pierwszy z cyklu wrześniowych wykładów „Historia dla Obojętnych i Nienawidzących”. Tematem spotkania była architektura, a prowadzącym - prof. dr hab. inż. arch. Przemysław Biskupski z Wydziału Urbanistyki Politechniki Poznańskiej. Spotkanie zainicjował badacz dziejów, Jerzy Łojko.

Profesor Biskupski zaprezentował wyniki audytu przestrzeni 183 miast Wielkopolski, zrealizowanego na zlecenie marszałka województwa. Audyty tego typu wykonuje się co 25 lat; wykładowca podkreślił jednak, że nie udało mu się odnaleźć wyników poprzedniego badania, co uniemożliwiło bezpośrednie porównania zmian w czasie.

“Historia przenika i porządkuje każdą dziedzinę, fotografię, chirurgię, architekturę, literaturę”

Tak słowa Jerzego Łojko określiły motyw przewodni cyklu wykładów, których tematyka ma odsłaniać historyczne warstwy obecne w codziennych przestrzeniach miasta.

Sprawdź, jak wielkopolska architektura opowiada o naszych miastach

Prof. Biskupski omówił zasady, jakie rządziły zabudową w regionie na przestrzeni wieków. Zaznaczył, że architektura niesie ze sobą “kod kulturowy” pozwalający rozpoznać funkcję budynku i miejsce w mieście.

“W architekturze kryje się kod kulturowy. Nie musimy widzieć napisu, tabliczki, żeby wiedzieć, że oto stajemy przed kościołem, cerkwią, synagogą, komisariatem czy ratuszem. Ma ona funkcje użytkowe i w ten sposób odsyła do znaczeń, kształtuje też i określa życie mieszkańców”

W wykładzie przedstawiono historyczne uwarunkowania kształtowania miast: od układów osadniczych Rzeczypospolitej Obojga Narodów, przez jurydyki, aż po wpływ rozbiorów i rewolucji przemysłowej. Profesor analizował Poznań nawet w perspektywie 200 lat wstecz, sięgając do XIX wieku i dalej.

“Poznań liczył wtedy 12 tysięcy mieszkańców. Podkreślmy, że Rzeczpospolita miała wtedy terytorium 4-krotnie większe niż obecnie. Jedynymi miastami, które zachowały się w pierwotnej postaci to Sandomierz czy Kazimierz nad Wisłą. Niezakłócony rozwój, nikłą ingerencję miały Siena, Florencja, Wenecja i nasz Lublin”

Prelegent zwrócił uwagę na sposób, w jaki przeszłe rozwiązania obronne i gospodarcze kształtowały lokalne układy: zamki i osady służebne wokół nich, mury obronne, ratusze. Wskazał też na konsekwencje pruskiego planowania z czasów Fryderyka, które wprowadziło oktogonalne siatki ulic zaprojektowane z myślą o przemieszczaniu wojsk, a także na zmianę ukształtowania terenu i systemów wodnych miasta.

“Te fosy wciąż płyną pod ziemią, zlikwidowano je tylko na powierzchni i to wychodzi, np. w czasie inwestycji, kiedy nieoczekiwanie pojawia się gdzieś woda”

W wykładzie omówiono też okres połowy XX wieku i wpływ idei modernistycznych, w tym projektu Le Corbusiera, który postulował wyburzanie zabytkowych kamienic w centrach miast. Profesor podkreślił wagę ciągłości przestrzeni i otoczenia architektonicznego dla tożsamości mieszkańców.

“Ciągłość przestrzeni, otoczenie architektoniczne jest ważne. Mieszkańcy utożsamiają się z nimi, uznają je za coś pozytywnego i dlatego chcą lub nie w danym miejscu żyć”

Na spotkaniu pojawił się też najmłodszy uczestnik: 9-letni Leon, który ma wyraźną sympatię do miasta. Przyszedł z mamą trzymając drewnianą figurkę słupa konińskiego, którą dostał w Centrum Informacji Turystycznej. W ramach podziękowania Jerzy Łojko obiecał wręczyć mu opisy miast wraz ze słownikiem i instrukcją, jak je czytać. Chłopiec przyznał, że 22 września skończy 10 lat.

“Uwielbiasz historię? To się będę za Ciebie modlił”

Cykl wykładów organizują Konińskie Centrum Kultury i Miasto Konin. Kolejne spotkanie w Domu Zemełki zaplanowano na 11 września; będzie poświęcone funkcjom miasta.

Na podstawie: Koniński Dom Kultury