Dwieście lat ewangelickiej wspólnoty - Konin wraca do swoich korzeni

W Domu Zemełki historia Konina spotkała się z opowieścią o ludziach, którzy przez dwa stulecia współtworzyli lokalną wspólnotę ewangelicką. Konferencja zorganizowana z okazji jubileuszu parafii przyciągnęła niemal sześćdziesięciu słuchaczy i pokazała, że stare dokumenty wciąż potrafią zmieniać sposób patrzenia na miasto.

• Konferencja o dwustuleciu parafii połączyła naukę z lokalną pamięcią
• Archiwalne dokumenty odsłoniły inny początek konińskiej parafii
• Ewangelickie rodziny wróciły do historii miasta i jego pogranicza

Konferencja o dwustuleciu parafii połączyła naukę z lokalną pamięcią

Spotkanie odbyło się 11 września 2026 roku w Domu Zemełki w Koninie. W programie znalazły się cztery wystąpienia, prowadzące od szerokiej historii ewangelickich parafii we wschodniej Wielkopolsce aż po losy konkretnych konińskich rodzin. 📚

Jako pierwszy wystąpił prof. dr hab. Jarosław Kłaczkow z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W referacie „Rozwój, trwanie i regres sieci parafii Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego we Wschodniej Wielkopolsce w XIX i XX wieku” umieścił dzieje parafii konińskiej w szerszym, regionalnym i ogólnopolskim kontekście.

Nie była to jednak opowieść wyłącznie o przeszłości. Profesor zakończył wystąpienie przekonaniem, że ewangelicy pozostają ważną częścią społeczności regionu:

„Byli, są i będą integralną częścią społeczności Wielkopolski Wschodniej”.

Konferencję prowadził ks. Waldemar Wunsz, proboszcz parafii ewangelickiej w Koninie. Wydarzenie przygotowały wspólnie Parafia Ewangelicko-Augsburska w Koninie oraz Miejska Biblioteka Publiczna im. Zofii Urbanowskiej w Koninie.

Archiwalne dokumenty odsłoniły inny początek konińskiej parafii

Piotr Rybczyński, kierownik Archiwum Państwowego w Poznaniu Oddział w Koninie, sięgnął do dokumentów dotyczących początków parafii. W referacie „Początki Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Koninie w świetle materiałów archiwalnych Archiwum Państwowego w Poznaniu Oddział w Koninie” pokazał, że ważnych informacji nie należy szukać tylko w aktach miejskich.

Szczególnie interesujące okazały się materiały dotyczące drewnianego kościółka pod wezwaniem św. Ducha oraz akta notariusza Mikołaja Kroszczyńskiego. Wynika z nich, że starsi parafii nie kupili gruntu szpitalnego, na którym stoją dziś kościół i zabudowania parafialne. Ziemię pozyskano w drodze wieczystego wydzierżawienia, czyli emfiteuzy. To ustalenie prostuje informacje pojawiające się wcześniej w opracowaniach, między innymi Eduarda Kneifla.

W takich szczegółach najlepiej widać, jak pracuje lokalna historia: jeden dokument potrafi przesunąć akcenty w opowieści znanej od lat. 🔎

Ewangelickie rodziny wróciły do historii miasta i jego pogranicza

Damian Kruczkowski, dyrektor Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Zofii Urbanowskiej w Koninie, poświęcił swoje wystąpienie rodzinom, które zapisały się w dziejach miasta. W prelekcji „Ślady nieobecnych. Ewangelickie rodziny w historii Konina i ich powojenne losy” opowiedział o Remondach, Zarembach, Esse, Michlach, Torentzach i Sztarkach.

Ostatni referat, „Osobno, ale nie sami. Tożsamość konfesyjna na pograniczu wyznań”, wygłosił dr Dariusz Bruncz, dziennikarz i redaktor naczelny serwisu ekumenizm.pl. Zamiast suchego wykładu zaproponował językoznawczą gawędę o słowach związanych z tożsamością i religijnym pograniczem.

Wyjaśniał między innymi znaczenie hebrajskiego słowa Ger, określającego osobę, która nie jest ani wrogiem, ani członkiem własnej grupy, ale pozostaje objęta ochroną. Przywołał także łacińskie protestari, czyli publiczne zaświadczanie. Najważniejszym motywem jego wystąpienia stała się jednak granica - rozumiana nie tylko jako podział, lecz także przestrzeń spotkania.

W tym kontekście pojawiła się postać Stanisława Lutomirskiego, proboszcza konińskiej fary, który w połowie XVI wieku głosił idee reformacyjne. Dr Bruncz wspomniał również urodzonych we Władysławowie badaczy i duchownych związanych z historią protestantyzmu: prof. Oskara Bartela, ks. Leopolda Bartscha oraz ks. dr. Eduarda Kneifla.

Na zakończenie złożył parafii jubileuszowe życzenia:

„Wszystkiego najlepszego, pogranicznego, na dwustulecie Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Koninie”.

Jubileuszowa konferencja pokazała, że historia ewangelickiej wspólnoty nie jest zamkniętym rozdziałem. To także opowieść o rodzinach, sąsiedztwie, pamięci i mieście, które przez lata budowały różne wyznania i tradycje. ⛪

na podstawie: Konińskie Centrum Kultury.